مرجئان و سنت‌گرائى اهل تسنن پيروزى تازيان اسلام را در ايران رواج داد . اما مهاجمان مسلمان تازى در آغاز بر آن بودند تا سيطره خود را در زير نام اسلام بر سرزمين‌هاى گشوده شده بگسترانند و مردمان آن سرزمين‌ها را به پيروان ( اتباع ) دولت اسلامى تنزل دهند . هدف آنها اين نبود كه مردمان نامسلمان بومى سرزمين‌هاى گشوده شده را به زور به اسلام درآورند . چه بارها به نظر مىرسيده كه گويا مردم را از گرويدن به كيش اسلام دلسرد مىكرده‌اند . منفعت‌هاى ملى تازيان در اين زمينه مىتوانسته تا اندازه‌اى با انگيزه‌هاى محافظه‌كارانه سختگيرانه اسلامى به هم نزديك شود . خلافت اموى با استوارى نماينده منفعت تازيان بود ، امويان از براى نگهداشت سلطه تازيان بر كشورهاى گشوده شده پافشارى مىكردند و نگران اين بودند كه مبادا انبوه مردم به گونه‌اى مهار ناشدنى به اسلام درآيند . و به طبع ادعاهاى برابرى و انباز شدن در قدرت به نام اسلام برانگيخته شود و اساس ماليات حكومت را كه بر جزيه گرفتن از بوميان نامسلمان متكى بود به مخاطره اندازد . به همين اندازه مسلمانان محافظه‌كار درباره تضعيف به قوت « 1 » صفا و پاكى اسلام به سبب هجوم انبوه نو مسلمانان اسمى هراسناك بودند .

--> ( 1 ) . به جاى « بالقوه » به كار رفته است . م .